مديريت منابع آب، شرط لازم توسعه پايدار
ليلي دونلو
آب يكي از عناصر اصلي توسعه پايدار محسوب ميشود و اهميت آن از دو جنبه در توسعه پايدار مطرح است؛ اول اينكه مايه حيات و سلامتي انسانها و در بسياري موارد تأمينكننده معيشت افراد و خانوارها ميباشد و از سوي ديگر چالشهاي بسياري ناشي از وقايع طبيعي با منشأ آب نظير سيلابها و خشكساليها انسانها را تهديد ميكند. دستيابي به توسعه پايدار بدون در نظر گرفتن توسعه آب اگر ناممكن نباشد، بسيار مشكل خواهد بود. براي دستيابي به اهداف توسعه پايدار و غلبه بر مشكلات ويژه و چالشهاي بخش آب، نيازمند سرمايهگذاري در زيرساختهاي منابع آب و ارتقاي مديريت منابع آب موجود هستيم.در اين راستا رويكرد «مديريت يكپارچه منابع آب» امكان بهينه كردن مشاركت بخش آب در دستيابي به توسعه پايدار را فراهم ميكند. مديريت يكپارچه منابع آب را مديريت توأم منابع آب و خاك، مديريت تلفيقي منابع آب سطحي و زيرزميني، مديريت توأم سواحل و حوضه رودخانههاي منتهي به آنها يا مديريت همزمان بالادست و پاييندست سدها ميدانند.
ابزارهاي لازم براي استفاده از اين رويكرد شامل سياستگذاري، ابزارهاي قانوني، سازماني و ابزارهاي مديريتي است. براي تحقق مديريت يكپارچه منابع آب در گام اول تبيين سياستها و اهداف مصرف، حفاظت و نگهداري آب و تبديل آن به قانون جهت پايدار كردن سياستها و ضمانت اجرايي آن از اهميت برخوردار بوده و در گام بعدي از ابزارهاي سازماني براي ايجاد چارچوب سازمان نظام يافته و ايجاد بستر و فراهم نمودن امكان اجراي هدف و برنامههاست، همچنين از بعد منابع انساني، توسعه انساني در زمينه تخصص آب در هر دو بعد سازهاي و غيرسازهاي از ابزار مؤثر براي مديريت يكپارچه منابع آب است. از ديگر ابزارهاي مورد نياز مديريت يكپارچه منابع آب، ابزار مديريتي است كه با ارزيابي منابع آب، شناخت منابع و نيازها، برنامهريزي، افزايش كارايي و بازچرخاني و مصرف مجدد آب و تغييرات اجتماعي در جهت مديريت صحيح آب مثمر ثمر واقع خواهد شد.
از آنجايي كه مديريت يكپارچه منابع آب يك روش براي حل مشكلات موجود است، در كشورهاي مختلف، از تمركز بر مشكلات محسوس و موجود و با توجه به اهداف توسعه در آن كشورها شكل ميگيرد. براي تعيين اولويتهاي خاص هر كشور چهار اصل كليدي بايد مدنظر قرار گيرد:
- آب شيرين منبعي تمامشدني و آسيبپذير است.
- توسعه و مديريت منابع آب نيازمند مشاركت مصرفكنندگان، برنامهريزان و تصميمگيرندگان است.
- زنان نقش مهمي در مديريت و حفظ آب دارند.
- آب صرفنظر از نوع مصرف داراي ارزش اقتصادي است و بايد به عنوان كالاي اقتصادي به آن نگريست.
در كشور ما همه اين چهار اصل حائز اهميت است اما چنانچه بخواهيم يكي از آنها را براي شروع حركت به عنوان محور انتخاب نماييم، اصل چهارم يعني توجه به ارزش اقتصادي آب اولويت بيشتري دارد زيرا
- بخش عمدهاي از مصارف، مرتبط با آب كشاورزي است كه عمدتاً بايد با اهداف اقتصادي برنامهريزي و هدايت شود.
- با بالا رفتن هزينههاي اجتماعي طرحهاي توسعه منابع آب، براي ايجاد تفاهم و وحدت نظر در سطح ملي، پايداري مالي و اقتصادي اين طرحها مهمترين ملاك توسعه پايدار محسوب ميشود.
- روشهاي اقتصادي ابزار مناسبي براي طرح مسائل اجتماعي و زيستمحيطي مرتبط با طرحهاي آب ميباشد.
+ نوشته شده در شنبه بیستم آبان ۱۳۹۶ ساعت 16:49 توسط رضا محبی طالقانی
|